Um fá­rán­leika þess að raska grafarró þjóð­skáldsins

Það fór hrollur um marga landsmenn þegar fréttir bárust af því að hópur þjóðþekktra einstaklinga hefði lagt fram formlega beiðni til Þingvallanefndar um að fá að grafa upp jarðneskar leifar Jónasar Hallgrímssonar í þjóðargrafreitnum á Þingvöllum í þeim tilgangi að taka DNA-sýni úr beinunum, meðal annars til að skera úr um gamla þjóðsögu.



Viðbrögð Þingvallanefndar voru hárrétt og sýna nauðsynlega virðingu fyrir lögum og reglum landsin. Nefndin benti á að hún geti ekki og megi ekki veita slíka heimild nema fyrir liggi skýr dómsúrskurður. Að ætla að raska grafarró eins ástsælasta skálds þjóðarinnar vegna dægurflugna eins og framleiðslu kvikmyndar er vægast sagt fáránleg hugmynd. Grafarró á að vera heilög, og henni verður ekki fórnað á altari forvitninnar.


Áratuga reikistefna og danski bakarinn

Hugmyndin um að beinin á Þingvöllum tilheyri mögulega einhverjum öðrum en listaskáldinu góða er þó ekki ný af nálinni. Þessi þjóðsaga hefur fylgt Íslendingum í áratugi. Allt hófst þetta sumarið 1946 þegar beinin voru grafin upp úr Assistentkirkjugarðinum í Kaupmannahöfn undir stjórn Matthíasar Þórðarsonar þjóðminjavarðar. Uppgreftrinum fylgdu miklar deilur og pólitísk hringavitleysa um hvar skáldið skyldi jarðsett.


Fljótlega fóru af stað sögusagnir um innihald kistunnar. Halldór Laxness gerði þessar sögusagnir ódauðlegar á eftirminnilegan hátt í skáldsögu sinni Atómstöðinni árið 1947, þar sem látið var að því liggja að allt annað en leifar listaskáldsins góða leyndust í kistunni. Hafa menn bæði í gríni og alvöru gælt við þá kenningu að í stað Jónasar hvíli danskur bakari í þjóðargrafreitnum.


Vísindalegur möguleiki en siðferðislegt glapræði

Það er vissulega rétt að með nútíma aðferðum, eins og DNA-raðgreiningu, væri tæknilega hægt að skera úr um sannleikann. En hvar drögum við línuna? Á að opna grafir sögulegra persóna í hvert skipti sem einhverjum dettur í hug að framleiða heimildarmynd eða svala persónulegri forvitni?


Grafreiturinn á Þingvöllum er helgur staður friðar og virðingar. Að ætla að mæta þangað með skóflur og tæki til að nálgast erfðaefni án þess að fyrir liggi ríkir almannahagsmunir eða dómsúrskurður líkt og kveðið er á um í íslenskum lögum gengur gegn öllu siðferði.

Jónas Hallgrímsson gaf okkur nýja sýn á fegurð tungumálsins og nýja sýn á landið okkar og menningu þjóðarinnar. Það minnsta sem við getum gert til að launa honum er að leyfa honum að hvíla í friði í íslenskri moldu, án þess að vísindamenn og kvikmyndagerðarfólk séu að raska ró hans. Sumar leyndardómar eiga einfaldlega að fá að vera í friði.

 

Höfundur: Sævar Þór Jónsson, hæstaréttarlögmaður.

< Eldri pistlar

Nýrri pistlar >

Sævar Þór endurkjörinn formaður stjórnar Hugarafls

Eftir Sævar Þór Jónsson • 1. september 2026
Sævar Þór Jónsson, hæstaréttarlögmaður og eigandi Sævars Þórs & Partners, var nýverið endurkjörinn formaður stjórnar Hugarafls, grasrótarsamtaka fólks með reynslu af andlegum áskorunum. Sævar Þór hefur setið í stjórninni frá árinu 2024 ásamt Birki Jóni Jónssyni og Magneu Þóreyju Hjálmarsdóttur, en Einar Benedikt Sigurðsson kom nýr inn í stjórnina að þessu sinni. Að sögn Sævars Þórs er meginmarkmið stjórnarinnar að styðja við stjórnendur og starfsfólk samtakanna og efla samskipti við stjórnvöld og samfélagið. Hann leggur jafnframt áherslu á mikilvægi markaðsátaksins Allt í lagi, sem ætlað er að vekja athygli á starfi Hugarafls og tryggja að raddir notenda þjónustunnar heyrist í umræðu um geðheilbrigðismál. Á Sævari Þór & Partners er lögð rík áhersla á samfélagslega ábyrgð og stuðning við mikilvæg málefni á borð við geðheilbrigði, sem endurspeglast í þátttöku Sævars Þórs í starfi Hugarafls. 

Framúrskarandi fyrirtæki 2026

Eftir Sævar Þór Jónsson • 21. ágúst 2026
Sævar Þór og Partners er annað árið í röð meðal þeirra 2% íslenskra fyrirtækja sem standast öll skilyrði í greiningarvinnu Creditinfo og hefur verið útnefnt Framúrskarandi fyrirtæki 2026. Við erum afar stolt yfir að hljóta þessa viðurkenningu á nýjan leik og þakklát okkar samhenta teymi og þeim fjölmörgu viðskiptavinum sem treysta okkur fyrir krefjandi verkefnum. Framúrskarandi fyrirtæki er vottun Creditinfo til þeirra íslensku fyrirtækja sem byggja starfsemi sína á traustum stoðum og hafa náð framúrskarandi árangri í rekstri.

Sólhestar saka MAST um ósanngjarna málsmeðferð

Eftir Sævar Þór Jónsson • 20. ágúst 2026
Ekki leið langur tími á milli þess að MAST sendi boðun um stöðvun á starfsemi Sólhesta og fallið var frá henni.  Stöðvunin hafði verið boðuð þann 25. mars en var dregin til baka þann 10. apríl sl. Í millitíðinni hafði Sævar Þór Jónsson hæstaréttarlögmaður sent MAST andmæli við stöðvuninni fyrir hönd Sólhesta „Í samskiptum mínum við MAST var þeim bent á að umbjóðendur mínir, sem höfðu þá tiltölulega nýlega tekið við rekstrinum, voru að fara út í miklar breytingar sem þá þegar voru hafnar. MAST fór í úttekt á því og komst að þeirri niðurstöðu að sú væri raunin,“ segir Sævar Þór. Hér má lesa nýlega frétt á RÚV um málið.