Getur tölva dæmt betur en maður?

Gervigreind er ekki lengur fjarlæg framtíðarsýn í íslensku réttarfari heldur verkfæri sem þegar er farið að nota. Á meðan tæknin hraðar greiningu álitamála og einfaldar skjalagerð stendur stóra spurningin eftir. Munum við treysta tölvu til að kveða upp dóm yfir okkur? Í dag leysir gervigreindin verkefni sem lögfræðingar töldu óhugsandi fyrir örfáum árum.



Hér á landi er undirbúningur þegar hafinn hjá hinu opinbera við að kanna samræmd innkaup á tæknilausnum fyrir lögfræðinga innan stjórnarráðsins. Þetta snýst ekki lengur bara um þægindi heldur grundvallarbreytingu á því hvernig lögum er framfylgt.


Rannsóknir sýna að á ákveðnum sviðum skilar gervigreindin meiri nákvæmni en lögmenn, sérstaklega þegar spá þarf fyrir um niðurstöður dómsmála eða leita í viðamiklum gagnasöfnum. Í sumum tilfellum fer tæknin fram úr því sem fólki tekst að jafnaði. En þýðir það að gervigreindin geti tekið við dómarahamrinum? Þar vandast málið.


Þrátt fyrir hraðann glímir tæknin við ákveðinn túlkunarvanda. Sé gervigreind til að mynda þjálfuð með gömlum dómafordæmum sem endurspegla úrelt viðhorf er hætta á að hún endurtaki vitleysuna með vélrænum hætti. Réttlæti snýst nefnilega ekki bara um rökfræði heldur líka um mannlegt mat, siðferði og samhengi sem gervigreindin á enn erfitt með að fanga.


Innan Evrópu, sem og hér á Íslandi, er nú þegar verið að rýna í lagaumhverfið um notkun gervigreindar í dómskerfinu. Flestir sérfræðingar telja að hún muni ekki koma í stað dómara í bráð, heldur verður öflugur aðstoðarmaður. Kostirnir liggja í hraðanum þar sem hægt er að fara yfir þúsundir blaðsíðna af málsgögnum á augabragði og bent á misræmi í fordæmum sem auðveldlega gæti farið framhjá miseinbeittri manneskju.


Mannlegi þátturinn hlýtur þó áfram að vera lykilatriði. Lokaniðurstaðan, sem varðar frelsi og réttindi fólks, verður áfram á ábyrgð dómara sem getur sýnt samkennd og skilið blæbrigði lífsins.


Við stöndum á krossgötum hvað varðar gervigreindina því hún mun ekki bara auka nákvæmni við úrslausn mála heldur mun hún spara fjármuni og mannafla og því er ljóst að til framtíðar lítið muni fækka í stétt lögmann og lögfræðinga. Þá er þetta ekki spurningin er hvort gervigreind hafi áhrif á dóma, heldur hversu mikið við ætlum að leyfa henni að ráða för. Erum við tilbúin í heim þar sem niðurstaðan er reiknuð út af gervigreind eða viljum við halda í mannlegt réttlæti – með öllum þeim göllum og mistökum sem því geta fylgt?


Höfundur er hæstaréttarlögmaður.


< Eldri pistlar

Nýrri pistlar >

Landsréttur fellir úr gildi frávísun í máli um milligöngu við bifreiðakaup

3. september 2026
Landsréttur fellir úr gildi frávísun í máli um milligöngu við bifreiðakaup, mál nr. 529/2026 Landsréttur hefur fellt úr gildi úrskurð Héraðsdóms Vesturlands um að vísa frá dómi máli þar sem sóknaraðili krafðist greiðslu eftirstöðva vegna milligöngu um kaup á bifreið fyrir varnaraðila, á grundvelli munnlegs samkomulags. Sóknaraðili hafði annast kaupin í gegnum atvinnurekstur sinn í Þýskalandi. Héraðsdómur hafði talið málið vanreifað og óvissu ríkja um samningssamband og aðild, meðal annars vegna óskýrleika um félagaform rekstrar sóknaraðila erlendis. Landsréttur taldi hins vegar málatilbúnað sóknaraðila nægilega skýran til að varnaraðili gæti tekið til varna og dómari leyst úr málinu. Í niðurstöðu Landsréttar kom fram að ágreiningur um hvort munnlegt samkomulag hefði komist á, sem og hvort sóknaraðili gæti sótt kröfuna í eigin nafni, séu atriði sem eigi að skera úr um við efnismeðferð málsins, ekki formgallar sem leiði eigi til frávísunar. Þá áréttaði rétturinn leiðbeiningarskyldu dómara samkvæmt 104. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, komi til þess að frekari skýringa sé þörf. Málinu var vísað aftur til Héraðsdóms Vesturlands til efnismeðferðar.

Sævar Þór endurkjörinn formaður stjórnar Hugarafls

Eftir Sævar Þór Jónsson • 1. september 2026
Sævar Þór Jónsson, hæstaréttarlögmaður og eigandi Sævars Þórs & Partners, var nýverið endurkjörinn formaður stjórnar Hugarafls, grasrótarsamtaka fólks með reynslu af andlegum áskorunum. Sævar Þór hefur setið í stjórninni frá árinu 2024 ásamt Birki Jóni Jónssyni og Magneu Þóreyju Hjálmarsdóttur, en Einar Benedikt Sigurðsson kom nýr inn í stjórnina að þessu sinni. Að sögn Sævars Þórs er meginmarkmið stjórnarinnar að styðja við stjórnendur og starfsfólk samtakanna og efla samskipti við stjórnvöld og samfélagið. Hann leggur jafnframt áherslu á mikilvægi markaðsátaksins Allt í lagi, sem ætlað er að vekja athygli á starfi Hugarafls og tryggja að raddir notenda þjónustunnar heyrist í umræðu um geðheilbrigðismál. Á Sævari Þór & Partners er lögð rík áhersla á samfélagslega ábyrgð og stuðning við mikilvæg málefni á borð við geðheilbrigði, sem endurspeglast í þátttöku Sævars Þórs í starfi Hugarafls. 

Framúrskarandi fyrirtæki 2026

Eftir Sævar Þór Jónsson • 21. ágúst 2026
Sævar Þór og Partners er annað árið í röð meðal þeirra 2% íslenskra fyrirtækja sem standast öll skilyrði í greiningarvinnu Creditinfo og hefur verið útnefnt Framúrskarandi fyrirtæki 2026. Við erum afar stolt yfir að hljóta þessa viðurkenningu á nýjan leik og þakklát okkar samhenta teymi og þeim fjölmörgu viðskiptavinum sem treysta okkur fyrir krefjandi verkefnum. Framúrskarandi fyrirtæki er vottun Creditinfo til þeirra íslensku fyrirtækja sem byggja starfsemi sína á traustum stoðum og hafa náð framúrskarandi árangri í rekstri.